Przed wakacyjnym wyjazdem kierowcy zwykle sprawdzają opony, tankują auto i pakują bagaże. Rzadziej kontrolują poziom oleju, płyn chłodniczy i stan układu chłodzenia. To błąd, bo właśnie latem silnik często pracuje w najtrudniejszych warunkach.

Wysoka temperatura, jazda autostradowa, klimatyzacja, pełny bagażnik albo przyczepa sprawiają, że układ chłodzenia ma mniej zapasu. Gdy nie odprowadza ciepła wystarczająco skutecznie, rośnie także temperatura oleju. A przegrzany olej szybciej się starzeje i gorzej chroni silnik.

W skrócie:

• układ chłodzenia wpływa nie tylko na temperaturę płynu chłodniczego, ale także na temperaturę oleju,
• zbyt wysoka temperatura przyspiesza degradację oleju silnikowego,
• zużyty olej oznacza słabszy film olejowy i większe ryzyko zużycia silnika,
• latem problem nasilają: autostrada, korki, klimatyzacja, duże obciążenie auta i jazda z przyczepą,
• przed długą trasą warto sprawdzić termin ostatniej wymiany oleju, poziom oleju, poziom płynu chłodniczego i widoczne oznaki nieszczelności.

Dlaczego latem silnik ma trudniejsze warunki pracy?

Układ chłodzenia ma utrzymywać silnik w bezpiecznej temperaturze. Nie chodzi tylko o to, żeby auto „się nie zagotowało”. Ważna jest stabilna temperatura całego silnika, płynu chłodniczego i oleju.

Latem jest to trudniejsze, ponieważ chłodnica oddaje ciepło do cieplejszego powietrza. Im wyższa temperatura na zewnątrz, tym mniejszy zapas wydajności chłodzenia.

Największe obciążenie pojawia się wtedy, gdy kilka czynników działa jednocześnie:

• wysoka temperatura otoczenia,
• długa jazda autostradowa,
• klimatyzacja i korki,
• pełne obciążenie auta lub przyczepa,
• silnik turbodoładowany o małej pojemności.

W takiej sytuacji kierowca może widzieć stabilną temperaturę płynu chłodniczego, ale temperatura oleju może być znacznie wyższa niż podczas spokojnej jazdy, zwłaszcza podczas stania w korkach gdzie przepływa powietrza jest bardzo mały. To ważne, bo olej nie tylko smaruje silnik. Pomaga też odbierać ciepło z miejsc, do których płyn chłodniczy nie dociera bezpośrednio.

Przegrzany olej szybciej traci ochronę

Olej nie tylko smaruje silnik. Pomaga też odprowadzać ciepło i utrzymywać film olejowy między metalowymi elementami.

Gdy temperatura pracy jest zbyt wysoka, olej szybciej się starzeje. Może tracić część właściwości ochronnych, gorzej utrzymywać film olejowy i słabiej radzić sobie z dalszą pracą pod obciążeniem.

Gdy film olejowy słabnie, rośnie ryzyko przyspieszonego zużycia elementów pracujących pod dużym obciążeniem, szczególnie w okolicy tłoków, panewek i turbosprężarki.

To nie musi od razu oznaczać awarii. Często problem narasta stopniowo. Olej szybciej traci zapas ochronny, silnik pracuje w trudniejszych warunkach, a zużycie elementów może przyspieszać.

Dlaczego autostrada i upał są tak wymagające?

Długa jazda autostradowa jest dla silnika bardziej wymagająca, niż może się wydawać. Obroty mogą być stabilne, ale jednostka przez długi czas pracuje pod dużym obciążeniem. W upale, szczególnie przy jeździe z przyczepą lub wysoką prędkością, temperatura oleju może być zdecydowanie wyższa niż podczas codziennej jazdy miejskiej.

Przy wysokiej prędkości rośnie obciążenie silnika. Turbosprężarka intensywniej pracuje, temperatura spalin jest wyższa, a olej musi skutecznie chronić elementy narażone na bardzo duże obciążenia cieplne.

Objawy, których nie warto ignorować

Problemy z chłodzeniem nie zawsze zaczynają się od czerwonej kontrolki. Często wcześniej pojawiają się sygnały ostrzegawcze.

Na co zwrócić uwagę?

• silnik zaczyna zużywać więcej oleju po trasach w upale,
• auto traci moc podczas jazdy z dużym obciążeniem,
• pod autem widać ślady wycieku,
• przewody układu chłodzenia są ekstremalnie twarde,
• poziom płynu chłodniczego regularnie spada,
• pojawia się komunikat o temperaturze silnika.

Szczególnie ważne są ostrzeżenia na desce rozdzielczej. Jeśli pojawi się kontrolka temperatury albo komunikat o przegrzewaniu, nie należy kontynuować jazdy.

W takiej sytuacji trzeba bezpiecznie zmniejszyć obciążenie silnika, zatrzymać auto w bezpiecznym miejscu i co najważniejsze nie odkręcać korka zbiorniczka wyrównawczego na gorącym silniku. Układ pracuje pod ciśnieniem, a gorący płyn może gwałtownie wydostać się na zewnątrz co grozi poparzeniem.

Te elementy chłodzenia najbardziej wpływają na temperaturę oleju

Temperatura oleju zależy nie tylko od samego oleju. Duże znaczenie ma sprawność całego układu chłodzenia:

• Chłodnica – oddaje ciepło do powietrza. Zabrudzenia z zewnątrz oraz osady, korozja, kamień lub zły płyn wewnątrz układu ograniczają przepływ i pogarszają chłodzenie. Płyn wraca do silnika cieplejszy, co podnosi też temperaturę oleju.

• Termostat – reguluje przepływ płynu przez chłodnicę. Uszkodzony może powodować przegrzewanie lub zbyt wolne nagrzewanie silnika.

• Pompa cieczy chłodzącej – zapewnia obieg płynu. Spadek wydajności ogranicza chłodzenie, szczególnie pod obciążeniem: w korku, na podjazdach, w upale lub z przyczepą.

• Chłodnica oleju – wymiennik olej–płyn pomaga rozgrzać olej i ograniczać jego temperaturę, ale w przypadku niesprawnego układu chłodzenia nie zadziała prawidłowo. Gdy płyn jest zbyt gorący lub przepływ słaby, chłodzenie oleju też traci skuteczność.

5 minut kontroli może oszczędzić kosztownej awarii

Przed długą trasą nie trzeba wykonywać pełnej diagnostyki warsztatowej. Warto jednak zrobić kilka prostych kontroli:

• Termin ostatniej wymiany – jeśli olej zbliża się do końca interwału, a auto ma jechać w upale, z dużą prędkością lub z przyczepą, lepiej wymienić go przed trasą. Zużyty olej gorzej chroni silnik i słabiej radzi sobie z wysoką temperaturą. Nie ignoruj zapachu paliwa, rozrzedzenia, czarnej mazi, komunikatu serwisowego ani zwiększonego zużycia oleju.
• Sprawdź poziom oleju – zbyt niski poziom oleju pogarsza smarowanie i odbiór ciepła, zwiększając ryzyko przegrzania silnika. Sprawdzaj go zgodnie z instrukcją auta: zwykle na równej powierzchni, po krótkim postoju, a w nowszych autach przez system elektroniczny.
• Sprawdź płyn chłodniczy – niski poziom może oznaczać wyciek, nieszczelność lub zużyte elementy układu. Regularne dolewanie bez znalezienia przyczyny nie rozwiązuje problemu. Używaj właściwego typu płynu, przypadkowe mieszanie może pogorszyć ochronę układu.
• Sprawdź wycieki – przed trasą obejrzyj chłodnicę oraz elementy układu chłodzenia w komorze silnika. Zwróć uwagę na wilgoć, zaschnięty płyn, biały lub kolorowy nalot oraz mokre ślady pod autem.

Kiedy skrócić interwał wymiany oleju?

Interwał wymiany oleju podany przez producenta jest ważnym punktem odniesienia. Trzeba jednak pamiętać, że wielu producentów przewiduje krótsze okresy wymiany w tzw. ciężkich warunkach eksploatacji.

Do takich warunków można zaliczyć między innymi:

• częstą jazdę autostradową z wysoką prędkością,
• jazdę w upale,
• holowanie przyczepy,
• częsty postój w korkach z włączoną klimatyzacją,
• jazdę w górach,
• krótkie trasy miejskie,
• silnik turbodoładowany z niewielką ilością oleju w układzie.

Po ciężkiej eksploatacji warto rozważyć wcześniejszą wymianę oleju. To szczególnie ważne wtedy, gdy olej pracował długo w wysokiej temperaturze albo auto było mocno obciążone.

Dobry olej nie zastąpi sprawnego chłodzenia

Olej i układ chłodzenia są często traktowane osobno, ale w praktyce mocno od siebie zależą.

Sprawny układ chłodzenia pomaga utrzymać właściwą temperaturę silnika. Olej odbiera ciepło z miejsc, do których płyn chłodniczy nie dociera bezpośrednio. Oba elementy pracują więc razem.

Jeśli chłodnica jest zabrudzona, termostat działa nieprawidłowo, pompa cieczy ma ograniczoną wydajność albo w układzie brakuje płynu, temperatura pracy silnika może wzrosnąć.

Oleje wysokiej jakości, takie jak Ravenol, są projektowane tak, aby dobrze znosić wysokie temperatury i długie trasy. Jeśli jednak układ chłodzenia nie działa prawidłowo, a silnik stale się przegrzewa, olej nie będzie w stanie skutecznie pracować w tak skrajnych warunkach. W efekcie szybciej traci swoje właściwości smarne, co zwiększa ryzyko przedwczesnego zużycia podzespołów.