Steer-by-wire daje większą swobodę projektowania samochodu – wywiad z Dariuszem Walicą z firmy ZF

21 października 2026, 14:59

Od elektrycznego wspomagania kierownicy po systemy steer-by-wire i skrętne tylne osie – układy kierownicze stają się coraz bardziej zaawansowanymi systemami mechatronicznymi. O rozwoju technologii, roli Centrum Inżynieryjnego ZF w Bielsku-Białej oraz wyzwaniach związanych z pozyskiwaniem inżynierów rozmawiamy z Dariuszem Walicą, dyrektorem bielskiego centrum.

Dariusz Walica, fot. ZF

Witold Hańczka: Bielskie Centrum Inżynieryjne ZF działa już od ponad dekady. Jak z perspektywy osoby pracującej w tym miejscu przez lata zmieniło się to miejsce – pod względem liczby pracowników, wyposażenia i zakresu realizowanych projektów?

Dariusz Walica: Przez te lata bardzo dużo się zmieniło. Zaczynaliśmy jako niewielki zespół wspierający zakład produkcyjny, ale już wtedy podjęto decyzję o utworzeniu większej jednostki. W listopadzie 2015 roku otworzyliśmy centrum inżynieryjne, które funkcjonuje do dziś. Początkowo byliśmy jednostką wspierającą duże centrum inżynieryjne w Niemczech. Z czasem udało nam się jednak udowodnić, że możemy realizować projekty jako niemal samodzielny ośrodek, współpracujący z innymi jednostkami w ramach globalnej organizacji inżynieryjnej ZF.

W 2019 roku centrum wsparcia przekształciło się w multidyscyplinarne centrum inżynieryjne, zatrudniające już ponad 100 osób. Nasze kompetencje zaczęły wykraczać daleko poza mechanikę, która początkowo stanowiła podstawę działalności. Obecnie zajmujemy się m.in. oprogramowaniem do elektromechanicznych układów kierowniczych, symulacjami, budową prototypów oraz testowaniem. Prowadzimy zarówno testy fizyczne, jak i testy oprogramowania. Do tego doszło zarządzanie projektami aplikacyjnymi. Rozwój centrum przekroczył pierwotne oczekiwania. W 2020 roku wynajęliśmy dodatkową powierzchnię biurową, a w 2022 roku – laboratoryjną.

Jaką rolę pełni dziś bielskie centrum w globalnej strukturze ZF? Czy realizujecie projekty istotne z punktu widzenia pierwszego montażu?

Wspieramy zarówno projekty aplikacyjne dla pierwszego montażu, jak i produkty dostępne na rynku wtórnym części samochodowych, które nadal wymagają wsparcia inżynieryjnego. Nasze zespoły uczestniczą w pracach globalnej organizacji. Centra inżynieryjne nie są odrębnymi jednostkami, które samodzielnie prowadzą każdy projekt od początku do końca. Funkcjonujemy w ramach globalnej sieci kompetencji, w której poszczególne lokalizacje wzajemnie się uzupełniają.

Nasi inżynierowie uczestniczą w projektach dotyczących różnych układów kierowniczych, w tym steer-by-wire. Mamy duży udział w programowaniu, walidacji oraz rozwoju czujników. W Bielsku realizowane są również prace związane z kluczowymi technologiami ZF.

Centrum inżynieryjne ZF z lotu ptaka, fot. ZF

Jakie były najważniejsze kamienie milowe w rozwoju układów kierowniczych – które zmiany technologiczne były Pana zdaniem najważniejsze?

Zdecydowanie jednym z najważniejszych było przejście od układów czysto mechanicznych i hydraulicznych do elektrycznego wspomagania kierownicy. Rola czujników i oprogramowania umożliwiła następnie rozwój jeszcze bardziej zaawansowanych rozwiązań, takich jak steer-by-wire. Elektryczne wspomaganie jest pod wieloma względami bardziej efektywne energetycznie od hydraulicznego. Układ hydrauliczny pobiera energię również wtedy, gdy wspomaganie nie jest potrzebne, na przykład podczas jazdy autostradowej. W przypadku układu elektrycznego można ograniczyć zużycie energii, kiedy dodatkowe wspomaganie nie jest konieczne.

Systemy elektryczne umożliwiają też integrację wielu funkcji, z których kierowca nie zawsze zdaje sobie sprawę. Przykładami są aktywny powrót kierownicy do położenia wyjściowego, tłumienie oddziaływań związanych z nierównościami nawierzchni czy integracja z systemami wspomagania kierowcy. Kolejnym krokiem jest steer-by-wire, który rozwijamy również w ZF. Takie rozwiązanie pozwala w znacznie większym stopniu konfigurować charakterystykę układu za pomocą oprogramowania i koordynować jego działanie z innymi elementami wykonawczymi pojazdu.

Pamiętam, że kiedy pojawiły się pierwsze informacje o steer-by-wire, część komentujących obawiała się, że brak mechanicznego połączenia między kierownicą a kołami będzie oznaczał zagrożenie w przypadku awarii. Czy te obawy były uzasadnione?

Te obawy są zrozumiałe. Układ kierowniczy jest przecież systemem krytycznym z punktu widzenia bezpieczeństwa. Rozwiązania steer-by-wire ZF wykorzystują architekturę typu fail-operational, której celem jest utrzymanie funkcjonalności układu mimo wystąpienia określonych uszkodzeń. W tym celu stosuje się redundancję, czyli powielanie wybranych elementów i funkcji. Dotyczy to między innymi pomiaru kąta skrętu i momentu obrotowego, a także elementów wykonawczych.

Dzięki temu w przypadku awarii jednego z elementów system może zachować możliwość kierowania pojazdem. Szczegółowa koncepcja redundancji i zachowanie układu w sytuacji awaryjnej zależą jednak od konkretnego zastosowania i muszą zostać zwalidowane w ramach danego projektu seryjnego. Podobne podejście do zapewnienia niezawodności jest znane również w przemyśle lotniczym, w którym rozwiązania typu by-wire stosuje się od dawna.

fot. ZF

Jakie są zatem podstawowe zalety steer-by-wire?

Jedną z największych zalet jest swoboda konfiguracji. Z punktu widzenia projektowania wnętrza samochodu kierownica nie musi już mieć tradycyjnego, okrągłego kształtu. Może przyjmować inne formy, a w pojazdach przystosowanych do wyższych poziomów automatyzacji jazdy może być nawet chowana, na przykład podczas jazdy autostradowej.

Brak mechanicznego wałka łączącego kierownicę z układem kierowniczym może być również korzystny z punktu widzenia bezpieczeństwa biernego. W określonych scenariuszach wypadkowych rezygnacja z takiego połączenia pozwala ograniczyć ryzyko obrażeń związanych z jego obecnością w kabinie.

Steer-by-wire daje ponadto większą swobodę kształtowania przełożenia układu. Niewielki ruch kierownicy może powodować duży kąt skrętu kół, co ułatwia manewrowanie przy niskich prędkościach. Przy wyższych prędkościach można natomiast dostosować charakterystykę układu z myślą o stabilności i komforcie jazdy.

Korzyści dotyczą również producentów samochodów. Ponieważ kierownica nie musi być mechanicznie połączona z elementami wykonawczymi przy kołach, łatwiej dostosować konfigurację kokpitu do różnych rynków. W przypadku samochodów przeznaczonych do ruchu lewostronnego można zmienić położenie kierownicy bez konieczności zmiany całego układu wykonawczego przy kołach.

Technologia Active Kinematics Control (AKC) umożliwia sterowanie tylną osią. Czym rozwiązanie ZF różni się od podobnych systemów stosowanych wcześniej, m.in. w Renault Lagunie czy samochodach klasy premium?

AKC to elektronicznie sterowany układ skrętu tylnej osi. W naszym portfolio mamy dwa rozwiązania: z centralnym siłownikiem oraz z dwoma niezależnymi siłownikami. Wariant z dwoma siłownikami sprawdza się tam, gdzie przestrzeń montażowa przy tylnej osi jest ograniczona, przede wszystkim w samochodach sportowych. Rozwiązanie z centralnym siłownikiem jest natomiast korzystne w konstrukcjach większych samochodów, takich jak SUV-y. Podstawową korzyścią jest zmniejszenie średnicy zawracania przy niewielkich prędkościach. Przy wyższych prędkościach tylne koła mogą skręcać w tym samym kierunku co przednie, co poprawia zachowanie pojazdu podczas jazdy drogami szybkiego ruchu.

Możliwość integracji AKC z innymi systemami samochodu pozwala również na uzyskanie dodatkowych korzyści. Przykładowo, odpowiednie sterowanie może wspierać skrócenie drogi hamowania na nawierzchniach o zróżnicowanej przyczepności. System może też wspomagać stabilizację samochodu podczas jazdy z przyczepą.

Istotną różnicą w stosunku do starszych rozwiązań jest również zakres skrętu tylnych kół. W przypadku wcześniejszych systemów był on ograniczony do około 3 stopni, natomiast współczesne rozwiązania mogą osiągać 10–12 stopni, w zależności od konfiguracji wybranej przez producenta samochodu. Dostarczamy kompletny produkt wraz z oprogramowaniem i możliwością jego dostosowania do konkretnego zastosowania. Wariant z dwoma niezależnymi siłownikami jest rozwiązaniem zaprojektowanym i opracowanym przez ZF.

Active Kinematics Control, grafika: ZF

Czy rozwój układów kierowniczych jest dziś napędzany przede wszystkim wymaganiami dotyczącymi komfortu i bezpieczeństwa, czy raczej rozwojem systemów ADAS i jazdy zautomatyzowanej?

Wolimy postrzegać bezpieczeństwo, komfort, dynamikę jazdy, systemy ADAS, jazdę zautomatyzowaną i architekturę pojazdu jako wzajemnie powiązane obszary, zamiast wskazywać jeden z nich jako najważniejszy.

W tym podejściu istotną rolę odgrywają oprogramowanie systemowe i możliwość koordynowania pracy różnych elementów wykonawczych. ZF rozwija rozwiązania pozwalające integrować sterowanie układami kierowniczymi, hamulcowymi, zawieszeniem i napędem, tak aby wspólnie wpływały na dynamikę pojazdu. Zakres konkretnych funkcji i korzyści zależy od architektury samochodu oraz sposobu wdrożenia tych rozwiązań.

Bielskie centrum wymaga wysoko wykwalifikowanej kadry. Jak trudno jest dziś znaleźć w Polsce inżynierów o kompetencjach potrzebnych do projektowania tak zaawansowanych systemów?

Rekrutowanie inżynierów dysponujących odpowiednim połączeniem kompetencji z zakresu mechaniki, mechatroniki, elektroniki, oprogramowania, inżynierii systemów i bezpieczeństwa funkcjonalnego jest wymagające. Technologie stają się coraz bardziej interdyscyplinarne.

Jednocześnie Polska ma silne zaplecze kształcenia technicznego i rosnącą grupę doświadczonych inżynierów motoryzacyjnych. W Bielsku-Białej wspieramy rozwój tej kadry poprzez współpracę z uczelniami. Współpracujemy z lokalną uczelnią techniczną, a także z Politechniką Śląską, gdzie realizujemy programy studiów dualnych, wspieramy prace dyplomowe, prowadzimy wykłady i oferujemy staże. Inwestujemy również w rozwój naszych pracowników. Zaawansowane układy kierownicze wymagają nie tylko specjalistycznej wiedzy, lecz także rozumienia całego produktu i jego współdziałania z pojazdem.

Czy współpraca w ramach studiów dualnych pozwala przygotować przyszłych pracowników do zatrudnienia w ZF jeszcze w trakcie nauki?

Studia dualne rzeczywiście dają taką możliwość. Połączenie zajęć teoretycznych z praktyczną pracą w firmie sprawia, że student przez kilka lat zdobywa doświadczenie przy projektach i poznaje nasze systemy. Jeśli po ukończeniu studiów kontynuuje pracę w ZF, jego wdrożenie jest dzięki temu znacznie łatwiejsze.

Nie ograniczamy się jednak do lokalnych uczelni. Rekrutujemy również osoby spoza regionu. Bielsko-Biała jest atrakcyjnym miejscem do życia – między innymi ze względu na bliskość gór oraz dobre połączenia komunikacyjne z aglomeracją śląską i innymi miastami Europy Środkowej. To także pomaga nam przyciągać inżynierów z innych części Polski.

Na koniec pytanie o Pana drogę zawodową. Jak trafił Pan do branży motoryzacyjnej i kiedy po raz pierwszy zetknął się Pan z układami kierowniczymi?

To był zupełny przypadek. Mieszkałem i studiowałem poza Polską. Przechodząc obok instytutu zajmującego się hydrauliką, zobaczyłem temat pracy dyplomowej związany z układami kierowniczymi. W tamtym czasie były to jeszcze układy hydrauliczne.

Realizując tę pracę, znalazłem zatrudnienie w przemyśle samochodowym. Do 2015 roku pracowałem w centrali TRW w Niemczech. Następnie zostałem poproszony o objęcie kierownictwa nad centrum inżynieryjnym w Bielsku-Białej i od tego czasu rozwijam je tutaj.

Komentarze

Komentarz musi być dłuższy niż 5 znaków!

Proszę zaakceptuj regulamin!

Brak komentarzy!