Czy istnieje obowiązek prawny budowy pomieszczenia socjalnego w warsztacie samochodowym? Sprawdzimy przepisy prawa. Zastanowimy się również nad tym, jak urządzić miejsce do spożywania posiłków w dużym i małym warsztacie samochodowym.

Przerwa na kawę, herbatę i kanapkę na stołeczku, stojącym pośród naprawianych samochodów? To rzeczywistość wielu małych warsztatów w naszym kraju. Czy prawo reguluje konieczność budowy specjalnej strefy do jedzenia?

Co mówią przepisy na temat jadalni w warsztacie samochodowym?

Przepisy polskiego prawa nakazują stworzenie wydzielonego miejsca do jedzenia, oddzielonego od strefy roboczej warsztatu tylko, gdy warsztat zatrudnia więcej niż 20 osób. Musi ono spełniać określone warunki, o których piszemy w dalszej części artykułu.

Jednak w polskiej rzeczywistości na rynku dominują mniejsze warsztaty. Najczęściej zatrudniające do 5 osób. Przy zatrudnieniu mniej niż 20 pracowników nie ma obowiązku  tworzenia osobnego, wydzielonego pomieszczenia socjalnego typu „jadalnia”, ale jest obowiązek zapewnienia warunków do higienicznego spożywania posiłków. Zatem, zgodnie z przepisami, w małym warsztacie wystarczy stworzyć wydzieloną, czystą strefę, przeznaczoną do spożywania posiłków, w budynku warsztatu.

Podstawa prawna:

• Ogólne przepisy BHP i warunki techniczne budynków;
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (z późn. zm.) – Dział 5: Pomieszczenia i urządzenia higieniczno-sanitarne;
• Kodeks Pracy (art. 94 pkt 3 i inne) – ogólny obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków socjalnych dla pracowników
• Wytyczne Państwowej Inspekcji Pracy, które zalecają stworzenie wydzielonej szatni i jadalni poza strefą napraw.

Co musi zawierać pomieszczenie socjalne/jadalnia w warsztacie samochodowym?

W warsztacie zatrudniającym powyżej 20 osób, jadalnia i reszta pomieszczeń socjalnych muszą być oddzielone od strefy roboczej za pomocą ścian.

W małych warsztatach nie ma takiej potrzeby, ale wydzielenie strefy jadalni jest dobrym pomysłem. Na rynku jest mnóstwo interesujących i niedrogich rozwiązań, dzięki którym można oddzielić strefę socjalną od strefy warsztatowej, bez konieczności budowania ścian.

Co powinno znaleźć się w jadalni warsztatu samochodowego?

• Doprowadzenie bieżącej wody, z małym bojlerem lub przepływowym ogrzewaczem wody.
• Zlewozmywak, ze środkami do mycia naczyń.
• Umywalka ze środkami do mycia rąk.
• Miejsce na ręczniki papierowe.
• Małą lodówkę. W warsztacie, w którym pracuje do 5 pracowników w zupełności wystarczy niewielkie urządzenie, służące do przechowywania posiłków na jeden dzień i ewentualnie napojów. Duża lodówka sprawdzi się w większym warsztacie. Do warsztatu wystarczy chłodziarka, bez zamrażarki albo z minimalną zamrażarką.
• Stół z powierzchnią, którą można łatwo zmywać.
• Czajnik elektryczny.
• Urządzenia do szybkiego podgrzewania posiłków – wielofunkcyjna kuchenka mikrofalowa, air fryer.
• Zestaw naczyń – szklanek, talerzy, sztućców.
• Krzesła.
• Meble, które pozwolą umieścić całe wyposażenie tak, aby nie zajmowało miejsca.
• Przynajmniej dwie półki przeznaczone do przechowywania suchego jedzenia, np. herbaty, kawy, pieczywa, posiłków instant.
• Przyda się też szatnia. Choć znając specyfikę działania małych warsztatów i brak czasu, mało kto będzie z niej korzystać. Zatem można ją ograniczyć do wygodnego wieszaka na ubrania.

W przypadku jadalni dla dużego warsztatu (powyżej 20 pracowników) przepisy zalecają, aby minimalna powierzchnia wynosiła 8m2 plus 1,1 m2 na każdego pracownika, jednocześnie przebywającego w jadalni.

Jeśli duży warsztat ma kilka działów, np. osobny dział zarządzania/obsługi klienta, to zgodnie z zaleceniami, mechanicy powinni mieć osobne pomieszczenie socjalne/jadalnię, do którego nie mają dostępu inni pracownicy. To już całkowicie komplikuje sytuację.

W małym warsztacie, zatrudniającym do 5 osób, dobrze zaprojektowana jadalnia nie powinna zająć więcej niż 4-6m2.

Wymagania techniczne względem jadalni

Warunki techniczne:

• Wysokość pomieszczenia: min. 2,5 m;
• Wentylacja mechaniczna lub grawitacyjna;
• Podłogi i ściany łatwe do mycia i dezynfekcji (czyli najlepiej sprawdzi się terakota, ale obecnie jest wiele innych rozwiązań, jak panele winylowe, płyty z różnych materiałów);
• Oświetlenie dzienne i sztuczne zgodne z normami techniczno – budowlanymi;
• Temperatura od 18 do 22 st. C.

Skupiliśmy się na jadalni, jednak w dużym warsztacie (powyżej 20 pracowników) jadalnia jest częścią całej strefy socjalnej. A w niej poza jadalnią muszą znaleźć się także:

• Szatnia z osobnymi strefami – jedna strefa na ubrania robocze, druga strefa na ubrania prywatne;
• Umywalnie z natryskami;
• Toalety z umywalkami.
• Wymienione wyżej pomieszczenia powinny znajdować się w budynku warsztatu lub powinny być połączone ogrzewanym przejściem, w odległości max 75 m od stanowisk roboczych.

Zalecenia Państwowej Inspekcji Pracy

W broszurze „Bezpieczna praca w zakładach konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych” Państwowej Inspekcji Pracy napisano:

„Poza pomieszczeniem, w którym wykonywana jest konserwacja i naprawa pojazdów, zakład powinien posiadać wydzieloną szatnię i jadalnię, pomieszczenie higieniczno-sanitarne”.

W trakcie kontroli w warsztacie samochodowym, inspektorzy PIP sprawdzają, czy w warsztacie jest czyste miejsce do przebrania się i spożywania posiłków, bez ryzyka kontaktu z olejami i chemią. Jeśli w zakładzie nie występują czynniki szkodliwe i prace szczególnie brudzące, to wszystko (toalety, umywalki, szatnie i jadalnie) może być w jednym pomieszczeniu. Tylko, że interpretacja słów „czynniki szkodliwe” i „prace brudzące” może być bardzo szeroka.

Jak to wygląda w praktyce?

Najczęściej stosowane rozwiązania w małych polskich warsztatach to mały aneks socjalny w osobnym kącie warsztatu, ze zlewozmywakiem, stolikiem i podstawowym wyposażeniem, obejmującym małą lodówkę, czajnik elektryczny i kuchenkę mikrofalową.

W większych warsztatach budowane są pomieszczenia socjalne z szatnią, umywalkami i miejscem do jedzenia, które mają oddzielone strefy za pomocą ścianek z lekkich materiałów (np. płyt G-K) lub parawanów.