Nielegalny handel czynnikami chłodniczymi to problem globalny, który stał się poważnym zagrożeniem w wielu krajach Unii Europejskiej. Przemytnicy stosują różne metody, aby wyprzedzać działania organów ścigania, korzystając z połączenia wysokiego popytu, ograniczonych kwot oraz krajowych podatków.

Nielegalny handel czynnikami klimatyzacji

W Polsce – według szacunków branżowych – produkty nielegalne, czyli przemycane lub importowane poza systemem unijnych kwot, stanowią niemal 40% rynku czynników chłodniczych. To właśnie Polska odnotowała największą liczbę przechwyceń nielegalnych czynników chłodniczych w całej UE w latach 2019–2023.

R-134a to nadal szeroko stosowany czynnik przy obsłudze klimatyzacji samochodowych – szacuje się, że około 30% dostępnego na rynku R-134a pochodzi z niepewnych lub wręcz nielegalnych źródeł.

Choć R-134a został zakazany w nowych samochodach już w 2017 roku ze względu na wysoki potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (GWP), wciąż jest legalny przy obsłudze starszych pojazdów. Przemytnicy wykorzystują tę lukę, wprowadzając do krajów UE duże ilości gazów o wysokim GWP, często przez Ukrainę lub Turcję.

Skutki dla branży motoryzacyjnej

Ryzyka związane z tym procederem są bardzo poważne i mogą realnie zagrozić funkcjonowaniu warsztatów oraz innych firm motoryzacyjnych.

Wiele nielegalnych czynników omija kontrolę jakości, co skutkuje przedostawaniem się do użytku niebezpiecznych mieszanek nieuregulowanych gazów. Obecność wilgoci może prowadzić do powstawania kryształków lodu blokujących zawory i parowniki, a niezatwierdzone kwasy mogą powodować korozję elementów wewnętrznych, obniżając wydajność chłodzenia. Niewłaściwe oleje mogą zakłócać smarowanie sprężarek, powodując ich awarie i kosztowne wymiany.

Najbardziej zagrożone pozostaje jednak bezpieczeństwo ludzi. Udokumentowano przypadki, w których przechwycone butle oznaczone jako „niepalne” zawierały łatwopalne domieszki. Stwarza to poważne ryzyko pożaru i wypadków zarówno dla osób obsługujących czynnik, jak i kierowców korzystających z pojazdów, co oznacza zagrożenie dla klientów.

Warsztaty korzystające z nielegalnych czynników chłodniczych narażają się na poważne konsekwencje finansowe – stosowanie podrabianych lub niezgodnych czynników może unieważniać gwarancje producentów, podważać możliwość uzyskania odszkodowania z ubezpieczenia, a także prowadzić do kar wynikających z unijnego rozporządzenia F-Gas.

Co więcej, nielegalny handel stanowi istotną przeszkodę w realizacji celów klimatycznych Europy. Gazy o wysokim GWP, wprowadzane poza unijnym systemem kwot, generują nieewidencjonowane emisje, które niwelują postępy osiągane dzięki mechanizmowi stopniowej redukcji. Każda nielegalnie sprzedana butla to nie tylko złamanie przepisów, ale też realna bariera w osiąganiu zobowiązań klimatycznych UE.

Legalny zamienni gazu R-134a

Aby uniknąć stosowania nielegalnych czynników, które mogą zagrażać życiu, niszczyć układy i generować wysokie koszty wymiany, kluczowe jest dokładne sprawdzanie etykiet oraz kupowanie wyłącznie od zaufanych dostawców.

Branża reaguje na problem, wprowadzając rozwiązania nowej generacji. W firmie Orbia Fluor & Energy Materials opracowano alternatywę – Klea® 456A – która stanowi bezpośredni, zrównoważony zamiennik dla R-134a na rynku wtórnym. W momencie gdy Europa przygotowuje się do kolejnej fazy redukcji czynników o wysokim GWP, z planowanym zmniejszeniem unijnej kwoty o połowę do 2027 roku.

Klea® 456A został zaprojektowany z myślą o warsztatach obsługujących starsze pojazdy, które nie mogą już polegać na coraz trudniej dostępnym i regulowanym R-134a. To mieszanka R-1234ze, R-134a i R-32, której GWP jest o około 55% niższe niż w przypadku R-134a – przy zachowaniu tej samej wydajności oraz lepszej dostępności w ramach obowiązujących regulacji F-gas. Dodatkowo Klea® 456A zmniejsza powstawanie trwałych produktów ubocznych, takich jak kwas trifluorooctowy (TFA), co pozwala sprostać rosnącym wymaganiom ograniczania tzw. „wiecznych chemikaliów” (PFAS).

Klea® 456A jest klasyfikowany jako niepalny, dzięki czemu eliminuje ryzyka bezpieczeństwa i spadki wydajności, jakie mogą wystąpić przy stosowaniu łatwopalnych alternatyw w systemach przystosowanych do R-134a. Oznacza to, że technicy mogą korzystać z dotychczasowych narzędzi, urządzeń i olejów, unikając kosztownych inwestycji.

Produkty nowej generacji, takie jak Klea® 456A, dają właścicielom pojazdów wyposażonych w układy R-134a poczucie bezpieczeństwa – ich auta mogą „dożyć” końca eksploatacji w sposób bezpieczny i efektywny. Jednocześnie technicy mogą wybierać czynniki chłodnicze przyjazne środowisku bez kompromisów w zakresie wydajności systemów czy zaufania klientów.

Autor artykułu: dr Robert Low CEng MIChemE, Dyrektor ds. technologii w Orbia Fluor & Energy Materials